Bert Engelaar reageert op Roland Duchâtelet: “Een autobiografie is geen sociaal model”
18/08/2026
In een interview dat op 14 augustus in De Morgen verscheen onder de titel ‘Droom erop los, maar niet met mijn geld’, pleit ondernemer Roland Duchâtelet voor een radicale hervorming van ons samenlevingsmodel: het einde van de leerplicht in het secundair onderwijs, het stopzetten van de publieke financiering van het universitair onderwijs, het ter discussie stellen van ons socialezekerheidsstelsel en zelfs van de werking van onze democratie. Hij stelt ook voor om kinderarbeid vanaf 12 jaar opnieuw toe te laten.
Bert Engelaar, voorzitter van het ABVV, reageert: een samenleving bestuur je niet als een onderneming en een individueel parcours, hoe uitzonderlijk ook, kan niet als model voor iedereen dienen.
Een samenleving is geen holding, burgers zijn geen aandeelhouders
Een opiniestuk van Bert Engelaar, voorzitter van het ABVV.
Roland Duchâtelet heeft een probleem met de samenleving. Ze kost hem te veel. In het interview (DM 15/8) vertelt de ondernemer dat hij niets had toen hij trouwde, tijdens zijn studies werkte en een succesvolle ondernemer werd. Prima. Maar een autobiografie is geen sociaal model.
‘Ik kon het, dus iedereen kan het’ klinkt aantrekkelijk wanneer je zelf boven bent geraakt. Succes wordt individuele verdienste, mislukking een persoonlijk tekort. Afkomst, geluk, gezondheid, onderwijs, een netwerk, ouders met geld of zonder geld verdwijnen uit beeld. Zo wordt ongelijkheid uiteindelijk de schuld van wie ze ondergaat.
Zelf kon hij studeren aan een gesubsidieerde universiteit. Vandaag moeten anderen maar lenen, “zoals in Amerika”. Wat voor jezelf vanzelfsprekend was, wordt voor de generatie na jou plots een luxe die ze zelf moet financieren.
Het verbod op kinderarbeid mag vanaf 12 jaar verdwijnen. In zijn streek moeten werkgevers Roemenen aantrekken, terwijl kinderen “evengoed appelen en peren” kunnen plukken. Natuurlijk kan een 12-jarige dat. De vraag is niet of kinderen kunnen werken. De vraag is waarom wij beslist hebben dat ze dat niet hóéven te doen. Recht op onderwijs, vrije tijd, ontwikkeling en bescherming, weet u wel. Een tekort aan arbeidskrachten oplossen met 12-jarigen is geen revolutionair toekomstidee. Het is een bijzonder oud idee waarvan we terecht afscheid hebben genomen.
Productiviteitswinst
Dan is er AI. Miljoenen banen zouden verdwijnen. Dat debat moeten we voeren. Maar het is absurd om te voorspellen dat er straks minder werk is voor volwassenen en tegelijk voorstellen om 12-jarigen aan het werk te zetten. Belangrijker is wie de enorme productiviteitswinsten van AI krijgt. Wanneer machines meer werk overnemen, kunnen we die rijkdom gebruiken voor meer tijd, beter onderwijs, zorg en bestaanszekerheid. Of de winsten concentreren bij een kleine groep eigenaars en de rest een bedrag geven om te blijven consumeren.
Ook de redenering over school vertrekt sterk vanuit de eigen leefwereld. Zijn kinderen en kleinzoon zijn hoogbegaafd en verveelden zich. Mijn eigen zonen ook. Ik weet dus dat ons onderwijs daar soms tekortschiet. Maar daaruit besluiten dat middelbaar onderwijs facultatief moet worden, is iets helemaal anders.
Voor sommige kinderen is school saai. Voor andere is het de plek waar hun afkomst even niet beslist hoe ver ze mogen dromen. Het ene kind heeft hoogopgeleide ouders, een computer en een netwerk dat deuren opent. Een ander maakt huiswerk aan de keukentafel terwijl moeder de avondshift doet. Geef beiden dezelfde zogenaamde vrijheid en ze krijgen nog altijd totaal verschillende kansen.
Hetzelfde geldt voor de 8 euro remgeld bij de dokter, die volgens Duchâtelet niet veel voorstellen. Voor veel mensen is 8 euro wel geld, boven op huur, energie, voeding en medicatie. Wie nooit hoeft te tellen tot het einde van de maand, moet voorzichtig zijn met bepalen wat voor een ander weinig is.
Handleiding
Daar wringt het interview. Een uitzonderlijk succesvolle man maakt van zijn uitzonderlijke levensloop een handleiding voor iedereen. Een samenleving kan niet georganiseerd worden op maat van uitzonderingen. Niet iedereen wordt ondernemer, kan lenen of heeft een financieel vangnet wanneer iets mislukt. Precies daarom hebben generaties voor ons sociale zekerheid, openbaar onderwijs, arbeidsrecht en toegankelijke gezondheidszorg opgebouwd.
Ook de ideeën over democratie zijn hallucinant. Parlementen zijn te traag, Singapore is een voorbeeld en zelfs China is een democratie. Telkens hetzelfde idee: laat de juiste mensen beslissen en alles wordt efficiënter. Een samenleving is geen holding. Burgers zijn geen aandeelhouders. Kinderen zijn geen goedkope arbeidsreserve.
Duchâtelet kreeg kansen in een samenleving die investeerde in onderwijs, onderzoek en infrastructuur en heeft die benut. Respect. Maar dit succes geeft je niet het recht te besluiten dat anderen die kansen niet meer nodig hebben.
Een kind van 12 hoort niet in een boomgaard omdat een werkgever geen fruitplukkers vindt. Een jongere hoort niet met een berg schulden aan zijn studies te beginnen omdat zijn ouders geen universiteit kunnen betalen. Een zieke hoort een doktersbezoek niet uit te stellen omdat 8 euro voor iemand anders weinig lijkt.
Vooruitgang betekent dat wie na ons komt meer kansen krijgt. Niet de factuur voor de kansen die wij zelf gekregen hebben.
Het interview met Roland Duchâtelet in De Morgen: ‘Droom erop los, maar niet met mijn geld’